T.C. Merkez Bankası “POLİTİKA FAİZİ” gibi “POLİTİKA KÂRI” da açıklamalı ve Katılım Bankalarını, faiz oranı ile yönetilmekten ve yönlendirilmekten kurtarmalıdır.
Burada uygulanacak oran aynı da olabilir Katılım Bankaları’nın ihtiyaçları ve piyasa şartları dikkate alınarak farklılaşmaya da gidilebilir. Farklılaşmaya gidilecek olsa bile Merkez bankasının para politikasını olumsuz etkileyecek ya da bankalar arasında haksız rekabete neden olacak bir farklılaşmadan kaçınılabilir.
“POLİTİKA FAİZİ” konvansiyonel bankaların borçlanma piyasasında repo/ters repo işlemlerinde kullanılırken, “POLİTİKA KÂRI” Katılım Finans sisteminde faaliyet gösteren Katılım Bankaları ve benzer kuruluşlar tarafından İslami sermaye piyasası ürünlerinin geri alma taahhüdü ile satım ve geri satma taahhüdü ile alımı işlemlerinde kullanılabilir.
Bilindiği gibi Merkez Bankaları para politikası uygulayıcısı, rezerv biriktiricisi, son kredi mercii, parasal aktarım mekanizmasının bir numaralı oyuncusu ve fiyat istikrarını koruyup gözeten nihai kuruluşlardır.
Amacı fiyat istikrarı olan Merkez Bankası, para politikası araçları ile piyasadaki parasal dengeyi korumaktadır. Para politikası araçları olarak en etkin silahı ise faiz oranıdır. Faiz oranları ile bankalar üzerinden kredi hacmini yönetmek suretiyle iç talebi etkileyebilmekte, talepten kaynaklı enflasyonu yönetebilmektedir.
Kanun gereği Merkez Bankasının kararlarına uymak zorunda olan Katılım Bankaları için mesele burada başlıyor. Faizsiz sisteme göre çalışan Katılım Bankaları Merkez Bankası ile politika faizine maruz kalmaktadır.
Faizli sisteminin merkezinde olan merkez bankaları ve geleneksel bankaların yapılarına uyumlu olarak düzenlenmiş parasal sistem, Katılım Bankalarının esaslarına ve ürünlerine uymamaktadır.
Faizli sistemin içinde faaliyet gösteren Katılım Bankaları birçok konuda faizli sistemin kurallarına tabi çalışmakta, bu nedenle istenilen sağlıklı bir faizsiz bankacılık sistemi oluşamamaktadır.
İslam ülkelerinde de durum çok farklı değil. Merkez Bankaları klasik faizli sisteme göre organize olduğu için İslami bankacılık uygulamalarında çoğu ülkede sorun yaşanmaktadır. Bunu aşmanın bir yolu ikili bankacılık sistemi. Merkez Bankalarının faaliyetlerinin hem faizli hem de faizsiz sistemi yönetecek şekilde yapılandırılması. Bu mesele derin olduğu için sadece burada değinmekle yetiniyorum.
Son dönemde Ekonomi yönetimi ve TCMB, Katılım Bankalarının da faaliyetlerini dikkate alarak uygulamalar geliştirmekte, mevzuat düzenlemeleri yapmaktadır.
TCMB Başkanı Dr. Fatih Karahan geçen hafta sonu İstanbul’da düzenlenen 2. Küresel İslami Ekonomi Zirvesi’nde yaptığı sunumda Merkez Bankasının Katılım finansa uygun olan zorunlu karşılıklara telafi ödemesi mekanizması geliştirdiğini, Makro ihtiyati tedbirlerdeki uygulamaların katılım finans için farklılaştırıldığını, TCMB kredi programlarına katılım bankalarınca da aracılık edilmesinin sağlandığını belirtmiştir. Bunlar güzel adımlar.
Konumuza gelirsek, TCMB’nin “POLİTİKA KÂRI” açıklaması önerimize örnek olabilecek uygulama Borsa İstanbul tarafından son dönemde hayata geçirildi. TLREFK.
Halihazırda TLREF oranı yayınlayan Borsa İstanbul, Katılım finans sistemi için TLREFK oranlarını yayınlamaya başladı. 2018 yılında Taahhütlü İşlemler Pazarının faaliyete geçirilmesi ile kira sertifikalarının geri alma taahhüdü ile satım ve geri satma taahhüdü ile alım işlemlerinin yapılmasına imkan sağlanmıştır.
Bilindiği gibi TLREF Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranı, TLREFK ise Türk Lirası Gecelik Katılım Referans Getiri Oranı olarak belirlenmektedir.
2 Haziran 2025 tarihli TLREF oranı %48.99 iken TLREFK oranı %48.93 olarak ilan edilmiştir. TLREFK hesaplamasında sadece TL cinsi ödemeli sermaye piyasası araçlarının geri alma taahhüdü ile satım ve geri satma taahhüdü ile alım işlemlerindeki getiri oranları kullanılmaktadır.
T.C. Merkez Bankasının faiz seviyesini belirlemek için kullandığı “POLİTİKA FAİZİ” gibi Katılım Bankalarının kâr seviyesini belirlemek için “POLİTİKA KÂRI” uygulamasını da hayata geçirmesi faizsiz finans sisteminin gelişimi ve diğer ülkelere model olması açısından güzel bir uygulama olabilir.