{"id":1598,"date":"2026-01-29T10:50:54","date_gmt":"2026-01-29T10:50:54","guid":{"rendered":"https:\/\/yukselkeles.com\/?p=1598"},"modified":"2026-01-29T10:50:54","modified_gmt":"2026-01-29T10:50:54","slug":"alisveriste-iktisatli-infakta-comert-olmak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yukselkeles.com\/?p=1598","title":{"rendered":"ALI\u015eVER\u0130\u015eTE \u0130KT\u0130SATLI, \u0130NFAKTA C\u00d6MERT OLMAK"},"content":{"rendered":"\n<p>Erkam yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan <em>Sevenlerinin dilinden Musa Efendi<\/em> kitab\u0131n\u0131 okurken bir b\u00f6l\u00fcm dikkatimi \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n<p>Musa Efendi\u2019nin infak edebi bahsinde kendisinden nakille \u015fu tavsiyelerde bulundu\u011fu ifade ediliyor;<\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201c\u015eunu iyi bilin ki, Dolmabah\u00e7e Saray\u0131nda da Topkap\u0131 Saray\u0131nda da ya\u015fasan\u0131z, yine riy\u00e2z\u00e2tla ya\u015famaya mecbursunuz. Onun i\u00e7in mal\u0131 da m\u00fclk\u00fc de ancak kalbinizin d\u0131\u015f\u0131nda ta\u015f\u0131y\u0131n. E\u011fer ihtiya\u00e7 fazlas\u0131n\u0131 Allah yolunda infak etmezseniz Allah\u2019\u0131n verdi\u011fi nimetlere kar\u015f\u0131 nank\u00f6rl\u00fck etmi\u015f olursunuz. Unutmay\u0131n ki, infak edilmeyen nimetler ziyan edilmi\u015f demektir. Ziyan edilen nimetlerde hesab\u0131 \u00e7ok a\u011f\u0131r birer ahiret vebalidir\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yine Musa Efendi en yak\u0131n\u0131ndakilere k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flar\u0131nda bile ald\u0131klar\u0131 elmay\u0131, portakal\u0131 ka\u00e7 liraya ald\u0131klar\u0131n\u0131 sorar ve \u201c\u00c7ar\u015f\u0131daki b\u00fct\u00fcn fiyatlar\u0131 dola\u015ft\u0131n\u0131z m\u0131\u201d derdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u0130ki liraya al\u0131nabilecek ayn\u0131 kalitede bir \u015feyi \u00fc\u00e7 liraya almay\u0131 israf sayar ve \u00e7evresindekilere iktisatl\u0131 olmalar\u0131 hususunda tembihte bulunurdu. K\u0131saca kendine harcarken k\u0131l\u0131 k\u0131rk yarar, Allah yolunda alabildi\u011fine vermekten haz duyard\u0131.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6zetleyerek verdi\u011fim yukar\u0131daki b\u00f6l\u00fcmlerden esinlenerek dini bir metin yazmayaca\u011f\u0131m. Bu tavsiyeleri bir iktisat\u00e7\u0131 g\u00f6z\u00fcyle de\u011ferlendirece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6ncelikle riy\u00e2z\u00e2t kavram\u0131na k\u0131saca de\u011finmekte fayda var. Yine ayn\u0131 eserde, nimetleri kendi nefsi ad\u0131na kullan\u0131rken kifayet miktar\u0131yla yetinmek olarak a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f. \u0130ktisadi a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ihtiyac\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 ve \u00f6zellikle a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketimden ka\u00e7\u0131nmay\u0131 telkin eden bir kavram olarak da g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n\n\n\n<p>Musa Efendi \u00e7evresindekilere mal al\u0131rken fiyat ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapmalar\u0131n\u0131 tavsiye ediyor. \u0130ktisat literat\u00fcr\u00fcnde ideal piyasay\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lan tam rekabet piyasas\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerinden biri de al\u0131c\u0131 ve sat\u0131c\u0131lar\u0131n piyasaya ili\u015fkin tam bilgiye sahip olmas\u0131d\u0131r. Yani al\u0131c\u0131lar ve sat\u0131c\u0131lar piyasadaki t\u00fcm fiyatlar\u0131 bilmektedir. Fiyat ara\u015ft\u0131rmas\u0131, pahal\u0131 \u00fcr\u00fcn alarak aldanman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7en bir eylem olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda sat\u0131c\u0131lar\u0131n da al\u0131c\u0131lar vas\u0131tas\u0131yla piyasadaki fiyatlardan haberdar olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir fonksiyon icra ediyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Musa Efendi, iki liraya al\u0131nacak bir mal\u0131 \u00fc\u00e7 liraya almay\u0131 israf kabul ediyor. T\u00fcketicilerin kaliteli mala ucuz fiyattan ula\u015fmalar\u0131n\u0131 tavsiye ediyor. Kimileri i\u00e7in cimrilik olarak g\u00f6r\u00fclebilecek bir davran\u0131\u015f olabilir. Param var neden dola\u015fay\u0131m ki, be\u011fendi\u011fim \u00fcr\u00fcn\u00fc al\u0131r\u0131m yakla\u015f\u0131m\u0131 asl\u0131nda enflasyonist bir yakla\u015f\u0131m. Pahal\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin piyasada tutunmas\u0131n\u0131 sa\u011flarken, \u00fcreticilerin maliyetler konusunda daha az hassas olmas\u0131na yol a\u00e7ar. Nas\u0131l olsa t\u00fcketici bu fiyattan da al\u0131yor d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile ucuz ve kaliteli mal \u00fcretimini engelleyen bir unsura d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Kalitesiz \u00fcretim, a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketimi ve israf\u0131 beraberinde getirir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Arz talep kanunu \u00e7er\u00e7evesinde ayn\u0131 kalitede daha pahal\u0131 sat\u0131lan \u00fcr\u00fcnlerin al\u0131c\u0131 bulmas\u0131 \u00fcretimini te\u015fvik eder. Aksine t\u00fcketicilerin mal al\u0131rken fiyat ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ile hem kaliteli hem daha ucuz mal\u0131 talep etmeleri \u00fcreticilerin de maliyetlerini a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekerek \u00fcretim yapmalar\u0131na vesile olur.<\/p>\n\n\n\n<p>Asl\u0131nda Musa Efendi\u2019nin fiyat ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ve ayn\u0131 kalitede daha uygun fiyatl\u0131 mal arama tavsiyesi arka planda \u00fcretim, kaynak kullan\u0131m\u0131, fiyatlar\u0131n olu\u015fumu, enflasyon, gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, verimlilik, rekabet gibi mikro ve makro iktisat sahas\u0131ndaki bir\u00e7ok konuyu esastan etkilemektedir. \u0130ktisadi a\u00e7\u0131dan \u00fcretici davran\u0131\u015flar\u0131 t\u00fcketici davran\u0131\u015flar\u0131 ile \u015fekillenmektedir. T\u00fcketicilerin fiyat duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131, \u00fcreticileri maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrme ve ucuz mal \u00fcretme e\u011filimine y\u00f6nlendirmektedir. Bu durum iktisadi kaynaklar\u0131n daha verimli kullan\u0131m\u0131n\u0131 da desteklemektedir.<\/p>\n\n\n\n<p>Mikro iktisad\u0131n bir konusu olan t\u00fcketici davran\u0131\u015flar\u0131 teorilerine g\u00f6re ki\u015fi b\u00fct\u00e7esi ile belirli miktar ve \u00e7e\u015fitte mal ve hizmet t\u00fcketebilmektedir. T\u00fcketimini art\u0131rabilmesi i\u00e7in ya b\u00fct\u00e7esinin artmas\u0131 ya da daha ucuz mal ve hizmet guruplar\u0131nda t\u00fcketim yapmas\u0131 gerekir. Fiyat ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ile ayn\u0131 kaliteyi daha ucuza bulan t\u00fcketici, fiyat ara\u015ft\u0131rmayan ki\u015fiye nispetle b\u00fct\u00e7esini art\u0131rmadan daha fazla ve daha \u00e7e\u015fitli t\u00fcketim imkan\u0131na kavu\u015facakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nfak meselesine gelecek olursak, kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 giderirken kaliteli ve ucuz mal\u0131 arayan ki\u015fi, oradan elde etti\u011fi tasarruftan daha fazlas\u0131n\u0131 ihtiya\u00e7 sahipleri i\u00e7in elinden \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Yani kendine harcad\u0131\u011f\u0131ndan daha fazlas\u0131n\u0131 ba\u015fkalar\u0131na maddi bir bedel almadan vermektedir. Klasik iktisad\u0131n t\u00fcketim ve ben merkezli <em>homo economicus<\/em> olarak adland\u0131r\u0131lan insan modelinden farkl\u0131 bir insan modeli ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Kendi ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in k\u0131l\u0131 k\u0131rk yaran bu insan modeli, cimrilikle israf aras\u0131nda <strong><em>tutumlu insan\u0131<\/em><\/strong> temsil etmektedir. &nbsp;Bu insan, mal al\u0131rken ucuza kapatan ve sat\u0131c\u0131ya kar b\u0131rakmayan insan modeli de\u011fildir. Bu insan, mal\u0131 k\u00f6t\u00fcleyerek ucuza almaya \u00e7al\u0131\u015fan f\u0131rsat\u00e7\u0131 de\u011fildir. Bu insan, kar\u015f\u0131s\u0131ndakini kand\u0131rmay\u0131 kurnazl\u0131k sanan gafil de\u011fildir. Di\u011fer taraftan paras\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in pahal\u0131 mal almay\u0131 umursamayan, elindeki paran\u0131n bollu\u011funa g\u00fcvenen, uygun fiyatl\u0131 mal ar\u0131yor diye kendisine cimri yaftas\u0131 yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan endi\u015felenen insan da de\u011fildir. &nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bu insan, harcamada israfa ka\u00e7mayan, tutumlu ve rasyonel iktisadi davran\u0131\u015flar sergileyen\u00a0\u00a0 infakta ise c\u00f6mert bir \u015fahsiyettir. \u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>Yazar: Dr. Y\u00fcksel KELE\u015e<\/p>\n\n\n\n<p>Not: Yaz\u0131 Timeturk.com da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Erkam yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan Sevenlerinin dilinden Musa Efendi kitab\u0131n\u0131 okurken bir b\u00f6l\u00fcm dikkatimi \u00e7ekti. Musa Efendi\u2019nin infak edebi bahsinde kendisinden nakille \u015fu tavsiyelerde bulundu\u011fu ifade ediliyor; \u201c\u015eunu iyi bilin ki, Dolmabah\u00e7e Saray\u0131nda da Topkap\u0131 Saray\u0131nda da ya\u015fasan\u0131z, yine riy\u00e2z\u00e2tla ya\u015famaya mecbursunuz. Onun i\u00e7in mal\u0131 da m\u00fclk\u00fc de ancak kalbinizin d\u0131\u015f\u0131nda ta\u015f\u0131y\u0131n. E\u011fer ihtiya\u00e7 fazlas\u0131n\u0131 Allah yolunda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1599,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-1598","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-islikt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1598"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1598\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1600,"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1598\/revisions\/1600"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1599"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yukselkeles.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}